DUNYADA VE TURKIYE’DE SARS ONLEMLERI

 

BULASICI SALGIN ENFEKSIYON HASTALIGI SARS (Severe Acute Respiratory Syndrome) http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ SARS

 

SIZ NE YAPABILIRSINIZ, NASIL ONLERSINIZ?

YAPMANIZ ve YAPMAMANIZ GEREKEN EN ONEMLI SEYLER NELERDIR?

 

http://www.henrythehand.com/ ELIMIZ HENRY ILE TANISIN; SIK SIK SU+SABUNLA OVALAYARAK YIKAYIN

 

 

NASIL ONLENIR?

ABD CDC DE VE DUNYADA DUNYA SAGLIK ORGUTU WHO’ DA DUNYANIN EN YETKILI UZMANLARI NE DIYORLAR?

 

HASTALANANLARIN % 22-30 ZU SAGLIK GOREVLILERIDIR-doktorlar ve hemsireler.

 

 

SARS’in inanilmaz etkileri;

 

 

 

8 MAYIS 2003 TARIHLI WHO ACIKLAMASINA GORE, SARS’DA OLUMLER %15 VE ESKI , ILK ACIKLANANIN TAM 3 KATI!

 

DIKKAT! SARS’A TESHIS KOYMAK ICIN HENUZ GECERLI BIR TEST YOKTUR-MUHTEMEL TESTLER USTUNDE CALISILMAKTADIR HALA ; HENUZ SARS ASISI DA YOKTUR.

 

SARS VIRUSU 24 SAAT YUZEYLERDE, HASTA KISININ TEMAS ETTIGI, AKSIRDIGI, TIKSIRDIGI , TUVALETLERDE, VS SEYLERDE YASAMAKTADIR. CIDDI SEKILDE DEZENFEKTE ETMEYI OGRENMELIYIZ.

 

YANI AGIR AKUT SOLUNUM YETMEZLIGI SENDROMU NEDIR?

 

SARS’A MECHUL ZATURRE= ATIPIK ZATURRE= TIPIK OLMAYAN ZATURRE DE DENIR.

 

http://www.who.int/csr/sars/en/ WHO-yeni gelismeleri gunu gunune takipe din;haberdar olun! http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ SARS http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ http://www.fda.gov/cber/sars/sars.htm

 

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarsmaps.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarspictures.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarssymptoms.html

 

SARS hakkinda tum soru ve cevaplarla bilgilenin http://www.cdc.gov/ncidod/sars/faq.htm http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ http://www.fda.gov/opacom/hpchoice.html

 

 

http://www.nyc.gov/html/doh/html/cd/cdsars.html Sars nedir , tum bilmek istedikleriniz

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarspictures.html FOTOGRAFLARLA SARS

 

 

8 MAYIS 2003 TARIHLI WHO ACIKLAMASINA GORE,SARS ‘DA OLUMLER %15 VE ESKI ACIKLANANIN TAM 3 KATI!

DIKKAT! SARS’A TESHIS KOYMAK ICIN HENUZ GECERLI BIR TEST YOKTUR; SARS ASISI DA YOKTUR.

 

 

SARS NEDIR?

Solunum yollari hastaligidir ve oncelikle akcigerleri etkiler ama sindirim sistemini de etkileyebilir.

 

SEMPTOMLARI-BELIRTILERI NELERDIR?

Ilk devrede hastalarda 100.4 F-38 C ve ustunde ates,usume-titreme,bas agrisi,kas agrilari goruluyor.Bir hafta icinde cogunda kuru oksuruk ve nefes almada zorluk goruluyor;hastalarin % 10-% 20 sinin solunum aletlerine-makinelerine baglanmasi gerekir.Bazilarinda hem de asiri agir ishal yani diyare de gorulmektedir.

 

SEBEBI NE?

Bilim adamlari daha onceden bilinmeyen bu virusu SARS a birinci derecede neden olan “korona virus ailesinden“ bir virus diye tanimladilar.Korona virusu daha cok hayvanlari etkiler ve simdiye kadar insanlarda cok hafif soguk alginliklari vs hastalanmalara sebep olmustur.Ama SARS ayni anda birden fazla mikropla enfekte olmaktan kaynaklaniyor olabilir de.Bu virusun hayvanlarda uzun sure yasadigi ve sonra insanlara atladigi ve de degisiklige ugradigi dusunulmektedir.

 

NASIL BULASIYOR-YAYILIYOR?

En sik rastlanan sekil kisiden kisiye direkt temasla.Grip veya tuberkulozun aksine,SARS havadan seyahat etmiyor ama hasta insan hapsirip aksirdiginda ,agzindan vs sacilan-sicrayan  tukruk vs damlaciklari hastalanmaya,bulasmaya,yayilmaya yol aciyor .Doktorlar halen hasta kisinin ne kadar sure bulastirici olarak kaldigini tibben bilmiyorlar.

 

TEDAVILERI

Tedavisi yok.Hastalara var olan semptomlarini rahatlatici tibbi yardim veriliyor-mesela nefes alabilmesi icin makinelere baglaniyorlar ve dehaydrasyon,vucuttan su kaybini onlemek icin sivilar-serum veriliyor.Bazi arastirmacilar koronavirus enfeksiyonlarini durduracak-bloke edecek ilaclari arastiriyorlar;bazilari da asi gelistirmeye calisiyorlar.Bilim adamlari-kadinlari   koronavirusunun tun genomunu hucre haritasini cikarttilar bile bu da daha iyi tedavilere ulasabilmek icin cok onemli bir adimdir.

 

KENDINIZI NASIL KORUYABILIRSINIZ?

SARS hastalarina bakan doktor ve hemsireler mutlaka gerekli tum onlemleri uygulamalai ve maskeler,eldivenler takmali ve ozel atilan giysiler giymelidirler.Surekli olarak sik sik ellerin yikanmasi iyi bir fikirdir http://www.henrythehand.com/ .Pekin,Hong Kong,Singapur,Toronto gibiSARS vakalarinin fazla goruldugu yerlerde maske takmak iyidir.Koronavirusleri yuzeylerde 24 saat kadar uzun yasamaktadirlar ve iste bu yuzden maskenizi dikkatle muhurlenmis atiklarin kondugu coplere atin saglik unitelerinde.TIME

 

SARS NEDEN BAZILARINI OLDURUYOR ,BAZILARINDA KOTU BIR GRIP GIBI GECIYOR?

Patojen genomlari birbirlerinden cok farkli-bazi cinsleri cok guclu veya da en kotu sekilde agir hastalananlarin,olenlerin baslangicta zaten zayif dusmus imun=bagisiklik sistemleri vardi.SARS in yazin hafifleyip , azalacagi ama sonbahar-kis mevsimine dogru ortaya dah siddetle cikip daha cok yayilacagi dusunulmektedir.DIKKAT!!!!!Onlemleri surekli uygulayalim;surekli uyanik olalim.

 

 

 

 

 

 

SARS teshisi konmadan once, doktorlarca mutlaka hastalarin su gibi baska nedenlerle hasta olmadiklari kesinlestirilmelidir cunku kesin SARS teshisi koyabilen bir test yoktur henuz;grip, bakteri zaturresi,Lejyoner hastaligi ve mikoplazma denen oteki organizmalarin sebep olduklari oteki zaturre cesitleri,oteki virusler ve allerjik akciger durumlari gibi tum solunum yollarinda enfeksiyonlar-hastaliklardan biri olmadigi kesin olarak teshis edilmelidir.

 

CDC tarifine gore, SARS bilinmeyen nedenlerle olusan solunum yollari hastaligi olarak anlatilmaktadir 1 Subat 2003 ten beri ve SARS teshisi icin verilen kriterler sunlardir;

 

·         Hastanin olculen atesi 38 C ustunde veya 100.4 F ustundedir VE

·         Solunum yolu hastaliginda bir veya daha fazla bulgu vardir hastada-mesela oksuruk, sik sik nefes almak-derin nefes alamamak, nefes almada zorluklar,belki titreme,belki ishal veya kanda dusuk miktarda oksijen VE

·         Bu semptomlarin baslamasindan onceki 10 gun icinde SARS bulasma riski olan  belgeli/bilinen  veya supheli bolgelere seyahat edilmis olmasi-bu seyahat kavramina SARS salgini oldugu bilinen veya suphelenilen bolgedeki bir havalanindan transit-yani duraklama yapmadan ucakla transit gecmis olmak da dahildir VEYA

·         Semptomlarin baslamasindan onceki 10 gun icinde supheli SARS hastasi olan birisi ile yakin temasta olmak-“yakin temas” la kastedilen ve anlasilmasi gereken evde-hastahanede vs o kisiye bakan, ayni evde yasayan  veya o hasta/supheli kisinin solunum salgi-sivilari ve/veya vucudundan cikan ter,idrar,vajina,agiz,burun vs dahil tum sivi-salgilari ile direkt temasi olmus kisiler.

 

Yukarda anlatilan semptomlari gosteren kisiler ve de;

 

 

Uluslararasi seyahat etmis kisiler,ozellikle de yuksek riskli SARS ulkerinden gelmislerse, CDC bu kisilerin SARS a maruz kalmis olabileceklerini ,hastalanma ihtimalleri oldugunu soyluyor.Bu kisilerin en az 10 gun sagliklarini izlemeleri ve dikkatli olmalari soyleniyor.Eger atesle birlikte oksurukle hastalanirlarsa,veya nefes almada zorlanirlarsa, doktorlarina/hastahaneye mutlaka bu bolgelere seyahat ettiklerini,hatta transit gectiklerini bile (YANI ORADA KALMADI, DURAKLAMA YAPMADI AMA DIYELIM KI UCAK UGRADI VE SADECE 45 DAKIKA KALDI VE KALKTI GIBI)  ve de bu belirtileri olan temas ettikleri birisi varsa onu da bildirmelidirler- soylemelidirler.Salginlar boyle onlenebilir.Bir ulkede salgin olmasi icin tek bir hasta yeter.kanada’ya hastaligi tek bir kadin getirdi-bulastirdi ve kendisi oldu.

 

SARS da gorulen belirtileri-semptomlari yasamniz,sizde gercekten SARS oldugunu gostermez;cunku bunlar baska durumlarda grip-nezlede de gorulebilirler. Ama eger su durumlar varsa DERHAL DOKTORUNUZU ARAYIN;

 

 

Eger SARS oldugunuzu dusunuyorsaniz, doktoru/hastahaneyi once telefonla arayin ve tum durumu net olarak anlatin ve onlara hazirlik yapmak imkani ve salgini onlemek icin derhal size oda hazirlamalarina,oteki hastalari ve kendilerini maskelerle,giysi ve gozluklerle vs korumak icin onlem almalarina, hazirlik yapmalarina  zaman taniyin.Ayni zamanda, oksururken ve hapsirirken agzinizi ve burnunuzu mutlaka surekli kapali tutun.

 

 

The New York Times, 27 Nisan 2003 FROM CHINA’S PROVINCES, A CRAFTY GERM SPREADS Elizabeth Rosenthal-CIN’DEN BIR ILGINC MIKROP YAYILIYOR-Shunde-Cin; VIRUSUN ARTISI-ENFEKSIYON YOLU

 

Cin Guangzhou’dan bir saat guneydeki Dongyuan hayvan pazarinda bu yayilan mikroplar icin sonsuz firsatlar var.Yuzlerce sikisik ufacik ,kan ve diski kokan yerlerde toptanci yiyecek saticilari, Gunagdong masalarinda yiyecek olarak sunulacak olan adeta hayvanat bahcesi gibi canli cesitleri sunmaktalar; yilanlar, tavuklar,kediler, porsuk,kaplumbagalar,kurbagalar.Hatta yazin bazan fareler de.

 

Bunlarin tumu canli olarak kafesler icinde birbirlerinin ustunde yigili-hem de bunlarin ustlerine oturuluyor ve buralarda calisan fakir gocmenlere bazen sandalye bazen de masa gorevi de yapiyorlar.Gecenlerde bir sabah,17 nolu acik dukkanin yaninda kafasi kopartilmis yilanlar ve icleri bosaltilmis kurbagalar ve yari canli kafasiz tavuktan yolunan  ve havada ucusan tuyler vardi.

 

Eger siz SARS a sebep olan bir korona virusu olsaydiniz, hayvanlardan insanlara bu mutfaklarda ve Gunagdong’daki bu cok unlu egzotik mutfakta musterilerin oracikta sectikleri canli hayvanlarla hazirlanan yiyeceklerle insanlara bulasmaniz cok kolay olurdu.

 

Gercekten de, SARS in ilk calismalarinda, Guangdong’daki ilk SARS kurbanlarinin inanilmaz cogunlugu katering/yiyecek hazirlayan firmalardandi-bu da tavuklarda ve kemirgenlerde gorulen bir genetik viruse benzeyen bu mikrobun nasil olup da binlerce insani enfekte ettigine /hastalandirdigina dair onemli bir ipucu.

 

Ilk vakalardan birisi gecen Aralik’ta, burada yilan ve kus satan bir adamdi ve Shunde First People’s Hospital’de oldu agir zaturreden.Esi ve hastahanedeki bircok saglik ekibi de hastalandilar ve salgin da boylece baslamis oldu.

 

“A evet.Zaturreden birisinin oldugunu duydum” diyor 40 yasindaki Li Songyu canli kurbagalari dilimlerken ve sepete atarken.”Ama simdi cok emin ve sanitize hersey “diyor.

 

Aralik’ta ayni zamanlarda, Huang Xinchu isimli bir sef ,100 mil kuzeydeki Heyuan halk hastahanesine getirildi ve orada 8 doktora bulastirdi hastaligi.Ocak 2 de, baska cok agir bir sef Zhongshan’da hastahaneye yatirildi Shunde’nin guneyinde-burada da salgin basladi.

 

Ama eger bu salginlarin herbiri SARS hakkinda bilimsel ipuclari gosteriyorsa da, bunlar hem de cok aci politik dersler de alinmasini da gerektiriyor –dunyaya yayilan bir hastalik onlenebilirdi.

 

Ocak ayi baslarinda alarma gecmis olan Shunde’deki,Heyuan’daki,Zhonshan’daki  saglik bolumleri hepsi birden, uzum salkimlari gibi bircok insanda birden gorulmeye baslanan garip bir zaturreyi rapor ettiler Guangdong’daki eyalet saglik otoritelerine;bunlar da nedeni,nasili daha onceden taninmayan-bilinmeyen bir cok bulasici bir zaturreyle karsi karsiya olduklarina karar verdiler.

 

Bu kararin eyalet ofislerince Pekin’deki Saglik Bakanligina iletilip iletilmedigi mechul-hatta uluslararasi saglik kurumlarina hic rapor edilip edilmedikleri de mechul,bilinmiyor- halbuki boyle bir durumda erken bir arastirma-inceleme  baslatilabilirdi uluslararasi kurumlar.Oysa bunu yapmak yerine, bu garip zaturreye isim konana kadar bir 2.5 ay daha gecti; Hanoi/Vietnam’da calisan bir Italyan doktor WHO Dunya Saglik orgutunu orada gorulen yeni bir zaturre cinsi hakkinda alarma gecirdi .

 

Ve Cin’deki liderler ulkelerinde salgin bir SARS hastaligi oldugunu itiraf edene kadar bir 3.5 ay daha gecti.Ocak’tan Mart ortasina kadar Asyadaki ve Kanada’daki hicbirseyden haberi olmayan doktorlar  cok bulasici ve canli bir mikrop tasiyan hastalar gormege basladilar-ve  oldurucu bir enfeksiyon oldugunu da bilmiyorlardi.

 

Bu surede, yuzlerce saglik gorevlisi hastalandi.Bu zaman icinde  iyi niyetli doktorlar SARS hastalarini normal koguslara yatiriyorlardi-normal zaturre hastalarini yatirdiklari gibi- ve simdi hastalar enfeksiyonu yuzlerce oteki hastalara da bulastiriyorlardi.

 

Bilim adamlari guney Cindeki hayvanlarla insanlarin birarada kalabalik yasadiklari ciftliklerde, herzaman bu sartlarda hayvanlardan insanlara atlayabilecek yeni insan viruslerinin ideal cogalma ortami oldugunu dusunduler herzaman.Iste bu yuzden de Mart’ta WHO Dunya Saglik orgutu SARS’in Guangdong’da ilk basladigini soylediginde kimse hic sasirmadi.

 

Ama WHO delegeleri ilk SARS vakalarindaki datalara bakmaya gittiklerinde,kurbanlar arasinda cok az ciftci buldular.Ciftcilerin yerine, garip bir sekilde yiyecek hazirlayan,elleyen sefler  vs cogunluktaydilar; ilk 900 hastanin % 5 si kadar- halbuki normal zaturre hastalari arasinda bunlar sadece % 1 diler.

 

Su ana kadar calismalar hala ilk asamalarinda ve cok az kesin netice verdi.Eger bu yiyecek hazirlayanlara hayvanlardan gecmis olsa bile, simdi eldeki tum veriler insandan-insana gectigini gosteriyor SARS’in.

 

Yine de Aralik ve Ocak’ta Guangzhou civarindaki bircok kucuk sehirde,garip bir zaturre ile savas veriliyor ve  siklikla da vbasarili olunuyordu-sonra buna SARS dendi.

 

Aralik’ta Heyuan’dan 32 yasindaki sef Heyuan halk hastahanesine yatti;calisirken zaturre olmustu Shenzen kasabasinda.Ailesi onu Guangzhou’ya getirdi tum ilaclara ragmen durumu kotulesince.Ama sadece birkac gun sonra 8 doktor ve hemsire de ayni sekilde tedavi edilemeyen zaturreden hasta olunca Heyuanda,hastahane gorevlileri alarma gectiler.

 

Oack 1 de,mahalli saglik departmanina  bu uzum salkimi gibi cok kiside gorulmeye baslanan hastaligi bildirdiler.”2 Ocak’ta biz yeni bir bulasici hastalik goruldugunu merkez saglik burosuna rapor ettik” diyor Dr. Ouyang Songhua-Heyuan Halk Saglik Departmani sefi.”Onlar hemen uzman bir ekip gonderdiler arastirmak icin,ve de onceden bilinmeyen,gorulmemis bir zaturre olduguna karar verdiler”diyor.

 

Hastalik hakkindaki haberler mahalli doktorlar arasinda yayilmaya basladi ve de Zhongshan Hastahanesine baska bir sef daha geldi zaturre ile-2 Ocak’ta;nefessiz kaliyordu, atesliceydi ve doktorlar onu yogun bakim odasinda tek basina izole ettiler.

 

Ama yeterince cabuk degil;13 tibbi gorevli enfekte oldu,hastalandi ve neticede bunlar da Zhongshan’da 15 kisiye daha bulastirdilar hastaligi.Shunde,Heyuan ve Zhongshan’daki virus salginlari Subat’ta patlamaya basladi.

 

Subat 2003 baslarinda,hasta ve cok korkmus olan kucuk sehirlerdeki hastalar Guanggzhou’daki  daha iyi hastahanelere dogru seyahat ediyorlardi artik-ve iste gercek salginlardaki artislar da  o zaman basladi.

 

Subat 2-Subat 4 arasinda,Zhongshan’dan cok hasta bir adam Guanzgzhou’daki hastahanelerin acil tedavi merkezlerini gezmeye basladi yapilan tedaviler ise yaramadikca ve de duzinelerce saglik gorevine hastalik bulastirdi.O zaman acil tedavi merkezlerindeki gorevlilerin ulkeyi sarmaya baslayan bu salgin yeni hastalik hakkinda hic bilgileri de yoktu.Once adami izole etmediler ayri odada  ve kendilerini koruuyucu hicbir sey gitmiyorlar ve takmiyorlardi.

 

Malesef bua dam simdi “hastaligi super sekilde hizli yayan hasta ‘ dedigimiz cinstendi-bunlar SARS’da kucuk bir grubu olusturuyorlar ve inanilmaz sekilde hizla yayiyorlar baskalarina bu hastaligi.Duzinelerle doktor ve hemsire, en son bu hastahaneye  Zhongshan 2 nolu hastahaneye yatan bu adam yuzunden haastalandilar.

 

“Cok hastaydi ama etrafimizda cok kotu bir hastalik oldugunu kim biliyordu ki?” dedi hemsire Subatta bu olayi takip eden cok uzun karantinayi hatirlayarak-cunku bu surede hemsireler ve doktorlar hafta sonlari dahil hastahanede kendi odalarinda kalmak zorundaydilar ve oksurecekler mi merakla ,endiseyle bekliyorlardi.Cin’de ve Asya’nin onemli bir kisminda, SARS hastalarinin % 30 zundan fazlasi hastahanelerde calisanlar olmuslardir.

 

Subat 21 de Dr.LIU Jianiun, Zhonghshan hastahanesinden 64 yasindaki akciger uzmani doktor kendisi atesliyken  Hong Kong’da yegeninin dugunune katildi.Simdi hastalik hakkinda bildiklerimize gore,Dr LIU gibi SARS’a asiri acik,riksdeki saglik gorevlilerinin seyahat etmeleri yasaklanirdi ve karantinada olmaliydi.Ama o zaman boyle kilavuz bilgiler yoktu henuz elde.

 

Metropol Otelde kaliyordu Dr.Liu ve hastaligi baska musteri misafirlere de bulastirdi-bunlarin 2 si Kanadaliydi;biri Hanoi’ye giden Amerikali bir isadamiydi;birisi Hong-Konglu bir adamdi;ve Singapur’dan 3 genc kadindilar:iste bu ana kadar sadece Cin’in icinde gorulen hastalik DUNYAYA ACILDI,YAYILMAYA BASLADI.

Dr Liu’nun nefes almasi zorlasinca gittigi Kwang Wah Hong Kong Hastahanesinde, Cin’de kendi kasabasinda salgin olan,insanlari silip supuren , bilinmeyen,mechul bir zaturreden bahsedip doktorlari ve hemsireleri soka soktu-ve onlara kendisini cift camli ozel odada izole etmeleri ve kendisini muayene etmeden once de doktorlarin  kendilerinin de koruyucu elbiseler giymeleri ,takmalari hakkinda israr etti.Doktor LIU birkac gun sonra oldu ama jhastahanede kimse hastalanmadi.

 

Ama bu korkunc hikaye Hong-Kong’daki ya da dunyadaki oteki doktorlarla paylasilmadi.Ve yeni korona virusu sessizce vucutlarinda yasayip cogalirken,3 yildizli Hong Kong Meropol otelinde 9 musteri ucaklara binip,ve olumcul polenleri tasiyan arilar gibi, ulkelerine,dunyanin oteki ucalrina SARS I goturduler.

 

Toronto’lu kadin,Kwan Sui-chu Toronto’da hastahanede oldu 5 Martta-ama olmeden once hastalik ogluna ve 5 saglik gorevlisine bulasti.Kanada’da 27 Nisan itibariyla simdi 140 SARS vakasi goruldu ve 15 si oldu.

 

Jhonny Chen  ise Amerikali is adami, Hanoi-Vietnam’da Subat sonunda hastalandi ve 20 saglik gorevlisine bulastirdi hastaligi.Bunlardan biri de Dr. Carlo Urbani-bir italyan arastirma tip gorevlisiydi ve zaten WHO ya haber vererek, yeni tip bir zaturre goruldugunu rapor etti ve kendisi de ayni hastaliktan oldu.Hong Kong;daki adamsa, Prince of wales Hastahanesinin genel kogusuna yatirildi-korkunc bir salgin baslatti bu.

 

Singapur’dan 3 arkadassa,  Subat sonlarinda Singapur’da evlerine donduler; hastalandilar ve 3 cu de ayri ayri hastahanelere yatirildilar Mart 1-3 Mart arasinda.Kadinlardan 2 si hickimseye hastalik bulastirmazken, Esther Mok super hizla bulastiran grup hastalardan cikti ve de Tan Tok Sen Hastahanesinde 60 dan fazla kisi hastalandi.Bu hastalar Singapur’da gorulen hastalarin toplaminin yarisi idi o zaman.Bbayan Mok iyilesti,ama ailesinden bircok kisi de hastalandi-annesi ve babasi dahil ve ikisi de olduler.

 

14 Mart’ta WHO resmi olarak tum dunyaya SARS dedigi yeni hastaligi ilan etti,duyurdu.

 

ONLEME

O gunden beri bu hastaligin goruldugu ulkelerde gittikce artan sikilikta adimlar atildi,onlemler alindi hastaligin daha cok yayilmasini onlemek icin cunku bu hastalik alisilagelmis bircok geleneksel enfeksiyon onlemlerine cevap vermiyor-bulasiyor.Bu hastaligin tedavisi hala cok guc oldugu icin, hastalananlarin % 10-15 si oluyor-dolayisi ile bu hastalikla en iyi basa cikma sekli onlemektir,yayilmasini engellemektir.

 

“Kisisel seviyede dusuk risk ama cok agir gecirenlerin sayisi da cok yuksek” diyor bu salginda WHO ‘da calisan viroloji uzmani Rob Breiman.”bu hastalik hakkinda cok daha fazla sey ogrenene kadar,korunmak asiri onemli”.

 

Kanada’da mesela, riskli bolgelerden seyahat ederek donen gelenlere  evlerinde 10 gunluk gonullu karantinaya girmeleri soyleniyor/emrediliyor;evlerinden cikmamalri ve sik sik ateslerini olcmeleri ve oteki aile fertlerinden ayri odada uyumalari soyleniyor.Sadece Ontario’da cesitli karantinalar altinda 7900 kisi var su anda.

 

Ama bazi insanlar basit bir grip atesi nedeni ile bile yasamak zorunda kaldiklari bu kisitlamalara kizginlar.Evden cikmamasi gereken gonullu karantinaya mecbur edilen risk grubundaki bir saglik gorevlisi Toronto’da bir cenazeye katilarak evde kalmayi,cikmamayi reddetti.saglik departmani onu evde tutabilmek icin mahkeme karari cikartmayi dusunuyorlar.

 

Batidaki sirketler ve ulkeler SARS dan etkilenen bolgelere seyahat etmekten kaciyorlar.Bazi sirketler de bu SARS riskli bolgelere seyahat etmis olan kendi calisanlarina da evlerinde 14 gun oturmalarini mecbur tutuyorlar.

 

Jane Cowells,Yeni Zelandali ve Pekin Capital havalanaina maskesiz geliyor bir haftaligina ve bize “ hastalik hakkinda cok fazla endiseli degilim ama hersey resmen basagrisi oldu-simdi eve donunce 10 gun ise gidemeyecegim’ diyor.

 

Vietnam’da simdi salgin biraz daha kontrol altinda, gorevliler Cinle olan tum 800 millik sinirlarini tamamen kapatarak,hasta turistlerin tekrar ulkelerine mikrobu sokmalarini engelemeyi dusunuyorlar.

 

Bircok Asya ulkesinde,havalanlari biyoterorizm labratuarlarina benzemeye basladi cunku koruyucu giysilerle hemsireler gelen yolcularin tek tek ates kontrollerini yapiyorlar ve hastaligin belirtileri var mi kontrol ediyorlar.Hicbir yer Singapur kadar dikkatli degil.

 

“Singapur’a hos geldiniz!Bugun kendinizi iyi hissediyor musunuz? Diyorlar bircok hemsire koro gibi-yuzleri maskelerle kapli ve gozlerinde koruyucu gozlukler ,vucutlarinda sari hastahane kiyafetleri var.SARS’li ulkelerden gelen ucak yolculari yuksek teknoloji urunu termal,ates olcer bir aletten geciriliyorlar-bu scanner /tarayici alet atesi 100F=37.7 C ustunde olan yolculari buluyor.Atesi olan yolculari alip goturmek,onlara eslik etmek icinse maskeli-kamuflajli askerler bekliyor.

 

Bu aleti gecenlere ise, birer kart veriliyor;bu kartta olumcul bir hastalik almis olabilecekleri ikaz ediliyor.Atesi olanlar ise,ozur bile dilenmeden 10 gunluk bir karantinaya sevk ediliyorlar. Evlere bir guvenlik firmasi tarafindan video kameralari takiliyor ki hastalar evden cikmasinlar-izlenebilsinler diye.Iste bu evden cikan-kacan hastalarin bileklerine de ozel bir bilezik takiliyor ki her hareketleri izlenebilsin .

 

Ama kucuk bir ulkede bile binlerce insani karantinaya koymak sikintilidir.Gecen Pazar gunu,Singapour’da en buyuk sebze pazarinda bir saticida SARS oldugu bulundugunda, Saglik Bakanligi 2400 adet yiyecek saticisinin tumunun karantinaya alinmasi emrini verdi-daha once karantinada 467 kisi vardi.Ulkenin sebze-meyvelerinin % 80 I Pasir Panjang pazarindan gectigi ve dagitildigi icin,restoranlarda vs sebze kitligi basladi.

 

Dr Balaji Sadasivan,Singapur Saglik Bakanligi norosirurji cerrahi,”Yapmamiz gereken neyse onu yapiyoruz “ diyor.”Daha once buna benzer birsey hic yasamadik ve bu global bir problem.Simdilik termometre ve karantina ile savasilan bir savas” diyor.

 

Cok detayli iz suruldugu  ve yakin takibe alindigi icin,Singapur salgini su anda dunyada en iyi bilinen.188 hastadan sadece 4 du hastahanede veya evde aile uyesi tarafindan hastaligi almistir. istisna olan 4 SARS hastasi ise; sinifdaki ailesi SARS hastasi olan talebeden hastaligi alan 1 talebe cocuk;oteki hasta ise  ucak hostesidir ve Avrupa’ya giden bir ucakta, hasta olan bir doktora servis yapmistir;oteki hastalarsa bir taksi soforu,bir sebze saticisiydi.

 

Dr Sadasivan ise Saglik Bakanligi adina gittikce artan ve zorlastirdiklari SARS onlemleri icin hic de ozur dilemiyor-mazeret gostermiyor cunku bu mikrobun yayilmasini durdurmayi amacliyorlar.

 

Hong Kong’daki otelden 3 genc kadin SARS I Singapur’daki 3 degisik hastahaneye getirdiler Mart basinda-Singapur’daki doktorlar bu garip zaturreden dolayi Gunagdong’da hergun hastahanelere yatan duzinelerce hastadan haberdar degildiler daha.Ve bu yuzden de bu 3 kadin hastayi genel koguslara yatirdilar.Eger Cinliler bu agir zaturre vakalarini-yeni hastaligi dunyaya aciklamis olsalardi, veya Hong Kong’daki doktorlar Dr.Liu ile ilgili durumu daha israrli sekilde   rapor etmis olsalardi;Singapurdaki doktorlarin tepkisi,alacaklari onlemler cok daha farkli olacakti.

 

Bu kadinlarin 2 si,mikrop/hastalik bulastirmadilar;ama biri hem hastalar ve hem de hastahanedeki gorevlilere,toplam 20 kisiye hastalik-mikrop bulastirdi.Ve iste bu hastalananlardan bir hemsire de, super bulastirici denen kategoriden cikti ve tam 26 kisiye daha SARS bulastirdi.Bu 26 kisiden birisi ise,kardiak-lap yogun bakimdaki bir hastaydi ama SARS oldugu,bircok tibbi problemi oldugu icin anlasilmadi.

 

Bir ay icinde, Tan Tok Seng hastahanesinde 90 kisi SARS hastasi oldu.Saglik Bakanligi departmani ise eski bir kanunu gundeme getirerek, mecburi karantina uygulamaya basladi;bu kanuna gore bu mecburi karantinaya uymayanlara 5000 $ ceza verilmektedir.Ve de 1000 yataklik hastahaneyi de baska hastalar icin kapattilar ve boylece virusun oteki duvarlar icinde kalmasini saglamak istediler.

 

Ama basarilamadi.Mart ayinda bu hastahanede olan bazi hastalar hastaligi kaptilar ve sonra da oteki hastahanelere gittiler asiri oksurukleri basladiginda-ve ikinci bir salgini da boylece baslatmis oldular.Bir hastaysa Singapur Genel hastahanesine gitti endoskopi icin ve orada SARS taramasi yapildi ama hastanin atesi yoktu cunku vucudun tepkisini bastiran steroid ilaclar kullaniyordu.Hastahanede tam 90 kisi hastalandi.

 

Bu olaydan sonra, Saglik Bakanligi departmani hastahaneye gelen her hastanin muhtemel SARS li hasta olabileceginin kabul edilmesi politikasini genelge olarak yayinladi.Hemsireler hastalarla gorusurken surekli N95 maskeliler-hastalara da gunde sadece 1 adet ziyaretci kabul ediliyor.SARS olduklari kesinlesmis olan hastalar icinse ,hic ziyaretci kabul edilmiyor ama cep telefonlari ile arkadaslari ve aileleri ile gorusebiliyorlar.Hemsireler bir kogustan fazla kogusta calistirilmisyorlar ve ve hastalar da hastahaneden hastahaneye transfer olamiyorlar.

 

“Etkinlik ve kolaylik uzerine kurulmus bir saglik sistemimiz vardi ama simdi hastahanelerimiz SARS I onlemek icin organize oldular” diyor Dr.Sadasivan.

 

Hastahaneler disinda, bakanlik tum okullari kapatti 2 haftaligina ve virusun muhtemelen bulasmasi onlendi.Tum taksi soforleri simdi gunde 2 defa vucut isilarini-ateslerini olcuyorlar.Binalara girenler icin saglik sorulari sorulmasi ve ateslerinin olculmesi satndart uygulama simdi.

 

Tan Tok  Seng hastahanesinde gecen Pazartesi,bir ambulans geldi ve bir sebze saticisini getirdi-bu pazar yerindeki herkese uygulanan karantina kapsamindaydi.Adam kendini iyi hissediyordu ama atesi vardi ve sofor ona hastahanede kalmasinin iyi olacagini soyledi.”Ben de hastalik oldugunu sanmiyorum ama bunu yapmam gerekiyor,biliyorum “dedi tarama bolumune alinirken.

 

Ama Singapur’un bu viral dusmana bu agresif acik acik saldirganligi bazi yavas ogrenen oteki ulkelere ,ozellikle de Cin gibi SARS in hemen hemen 6 ay once ortaya ciktigi dunyanin en kalabalik ulkesine ders olmalidir.

 

Guangzhou’daki doktorlar Ocak ayi gibi bu problemden haberdar olmalarina ragmen,bu salgin hakkindaki bilgiler hasir alti edilmis,aylarca dunyadan saklanmistir ve sadece Nisan ayinda yogun uluslararasi baskilar neticesinde aciklamaya baslamislardir.

 

Daha gecen hafta hasta sayisiyla ilgili Cin’den bilgiler alinmaya baslanmistir-ve bu islem hala bitmemistir.Pekin’de su anda Guangdong ve Hong Kong’dakileri bile golgede birakacak sekilde alarm verici dehsette salgin vardir.

 

10 Nisan’da Pekin CDC Centers for Disease Control = Hastaliklari Kontrol Merkezinde direktor He Xiong, bir haber konferansinda, hala sakin bir mesaj veriyordu ve hukumetin o zaman  acikladigi rakamlari dogruluyordu ;Pekin’de sadece 27 SARS vakasi oldugunu,ve insanlarin endiselenmemesi gerektigini soyluyordu.”Tabii seyahat edebilirler,biz bunun cok emniyetli oldugunu dusunuyoruz” dedi  yaklasan bir ulusal Cin tatilini kasdederek seyahat etmeleri beklenen onlarca milyon Cinliyi kasdederek.

 

Ama bu yanlis bilgilendirme- aciklama sadece insanlarda SARS yayilmasini atesledi,alevlendirdi cunku atesli, oksuren insanlar okula, ise giderek hastaligi baskalarina da bulastirdilar. Ve SARS vakalarinin adedi yuzlerceye ulasinca, bu  sahte aciklamalari surdurmek zorlasti-dunya seviyesinde dedikodu networku devreye girdi cunku koguslar SARS vakalari ile dolup tasiyordu.

 

Gecen hafta gelince herkes suphelenmeye basladi  cunku okullar ve hastahaneler garip bilinmeyen nedenlerle kapatildi.Pekin’deki Bir Halkin Silahli Polis Hastahanesi 5 hasta enfekte olunca kapatildi.Zhongguancun 1 nolu Ilkokul ise bir talebenin yakini SARS olunca kapatildi.Pekin Ekonomi Universitesi sekreterin annesi zaturre olunca, duzinelerce insani karantina altina aldi.

 

Pekin’de bir duzineden fazla universite supheli SARS vakalari rapor ettiler.Sadece Ekonomi ve Finans universitelerinde, bir duzineden fazla talebe ve egitimcide supheli SARS vakasi vardi-sonucta bu okullarin 17 Nisan’dan itibaren kapatilmasina sebep oldu.

 

O gun Kuzey Insaat universitesinin ana kapisinda panik vardi-maskeli talebeler okul kampusundeki supheli SARS vakalarindan kacmak icin,evlerine donmek icin hazirliklar yapiyorlardi panikle.”Buradan mumkun olan en cabuk sekilde cikmak istiyorum” diyordu evine donmek icin cep telefonuyla borc yol parasi arayan bir korkulu talebe.

 

Sonra gecen Pazar, Cin hukumeti hem saglik bakanini hem de Pekin valisini gorevden atti;ve korkulari dogrulayan alarm verici bilgileri aciklamaya basladilar.Cuma gunu itibariyla, 900 konfirme edilmis kesin SARS vakasi vardi Pekin’de-bu rakam da sehrin hastahanelerini oldukca zorlayacak ve kontrol altina alinmasini zorlastiracak bir rakam.

 

Ama Singapur gibi kucucuk bir otoriter ulkede uygulanan onlemlerden alina dersler oteki ulkelere de uygulanabilir mi ,ozellikle de Cin gibi buyuk ve kaotik  ve de cok fazla SARS vakasi olan ve insanlari cok fazla hareket/seyahat halinde olan bir ulke.

 

Singapur’da saldirgan bir sekilde SARS I tanimak-teshis koymak ve hastalari izole etmek nedeniyle,Singapur’da hicbir saglik gorevlisi SARS hastasi olmamistir-bulasmamistir 3 haftadan fazladir.Ama Hong kong’da hergun 2-10 doktor ve hemsire hasta oluyorlar cunku oradaki saglik yetkilileri SARS hastalarini yeterince erken teshis etmiyorlar ve onlari genel hasta koguslarina koyuyorlar-izole edip karantinaya almiyorlar.

 

“Bu virusle ilgili daha bilmedigimiz cok sey var---daha ne kadar uzun sure bizimle olacak? Daha degiskenlik gosterip,degisecek ve daha da kolay bulasir hale de gelecek mi bu virus?” diyor Dr.Breiman.”Ama bir tek yerde baslayan birseyin bu kadar cabuk tum dunyaya yayilmasi-bulasmasi biraz korkutucu” diyor.

 

NOT: BU KADAR EMEK VERIP, BU TERCUMEYI SIZE YAPMAMIN TEK AMACI, “BIZE BIRSEY OLMAZ ZIHNIYETINDEKI VE ACIKLANMIS OLAN, BILINEN TUM YUKSEK SARS  RISKLI ULKELERDEN GELEN UCAK YOLCULARIMIZA HAVAALANLARIMIZDA CIDDI ONLEM ALMAYANLARA”  BIZLERE, OLAYIN NE KADAR CIDDI VE PANIGE KAPILMAMIZI GEREKTIRECEK KADAR ONEMLI OLDUGUNU ANLAYABILMENIZ ICIN, BILGILENIP, CIDDI SEKILDE HERTURLU ONLEMIN ALINMASI GEREKTIGINI ANLAMANIZ VE GEREGINI YAPMANIZI SAGLAYABILMEK ICINDIR.

 

LUTFEN BILGILENIN VE COK CIDDIYE ALINIZ. CUNKU WHO SARS OLUMLERININ % 15 OLDUGUNU ACIKLADI  8 MAYIS 2003 TE.

 

OYSA 1918 LERDE DUNYADA 20 MILYON USTUNDE INSANIN OLMESINE SEBEP OLAN ISPANYOL GRIBINDE OLUM ORANI SADECE % 1 MIS!

 

8 MAYIS 2003 THE NEW YORK TIMES A10 SARS EPIDEMIK-“Tayvan’daki bircok SARS vakasi sadece 1 tek yanlis teshisten kaynaklandi” yaziyor.1 tek SARS li hasta 5 gun 40 baska hasta ile ayni kogusu paylasiyor ve salgin boyle baslamis.Tayvan CDC Center for Disease Control acikliyor.(Most Taiwan SARS cases spread by one Misdiagnosis- Donald G. McNeill Jr.

BIR TEK SARSLI HASTA KISI BIR ULKEDE TEK BASINA SARS SALGINI BASLATABILIYOR; WHO VE CDC TARAFINDAN BELGELERI ILE ACIKLANIYOR.

 

 

 

 

 

 

 

DEVAMI VAR………………

 

 

http://www.milliyet.com.tr/2003/05/03/guncel/gun11.html NEDEN HALA CINE , SINGAPUR’A UCUYORUZ BILEN VAR MI??? Sadece oraya ucmus ucaklarimiz degil, bu pilot ve hostesler dahi ulkede salgina sebep olabilirler! Hem ucucu ekiplerin kendi sagliklarini emniyete almak icin ne tedbirler alinmaktadir ki hem de toplumda da SARS salginlarina yol acilmasin?

 

 

http://www.who.int/ith/chapter01_04.html CEKLISTINIZ- Once sunlari bilmelisiniz gideceginiz ulke hakkinda http://www.who.int/ith/site_map.html

www.cdc.gov/travel    CDC ULUSLARARASI SEYAHAT EDENLERE O ULKEYLE ILGILI TAVSIYELER,TALIMATLAR,ASILAR

http://www.who.int/ith/ WHO DUNYA SAGLIK ORGUTUNDEN ULUSLARARASI SEYAHAT VE SAGLIGINIZ – SAGDA HARITANIN ALTINDAKI PENCEREDE ULKEYI SECIN VE GORUN http://www.who.int/ith/countrylist01.html http://www.who.int/ith/indexofcountries.html Ulkeler-nerede ne salgin,hastalik,tehlike var?

http://www.who.int/ith/chapter07_01.html Turkiye’de Cukurova bolgesInde tehlike olarak yazilan ve sivrisineklerle gecen sitma hakkinda bilmek istedikleriniz

http://www.who.int/csr/sars/travel/en/  SARS

 

http://www.cdc.gov/travel/other/acute_resp_syn_multi.htm seyahat edecekseniz okuyun;bilgilenin;riski yuksek noktalara olan seyahatlerinizi iptal edin. Bizde de saglik bakanligi benzerini yapmalidir mutlaka.Safariye,Afrikaya,Uzakdoguya  vs asisiz gidip gelen ve ozel hastahanelerde olen Turkler olmustur;ama kimseler duymamistir!

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/travel.htm http://www.cdc.gov/ncidod/sars/factsheet.htm  http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ http://travel.state.gov/  http://travel.state.gov/sars_announce.html http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html#maps 

 

http://www.who.int/csr/sarsareas/2003_04_22/en/ SARS simdilik nerelerde var Nisan 2003 sonu itibari ile-WHO yani dunya saglik orgutunden LISTE ; http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html#maps http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/2969247.stm  BBC’DEN - USTUNE TIKLAYIN;HER KITADA,BOLGEDE SON SARS DURUMUNU GORUN

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/

 

 

SARS HAKKINDA BILGILENMEK,OLAYLARI GUNU GUNUNE TAKIP ETMEK ICIN KAYNAKLARIMIZ

 

www.who.int/en WHO http://www.who.int/csr/sars/en/

 

http://www.info.gov.hk/info/sars/e_teacher.htm ogretmenlere okullarda atipik zaturreleri onlemek icin el kitabi

http://science.howstuffworks.com/sars.htm

 

http://www.fda.gov/oc/opacom/hottopics/sars/

 

http://www.cnn.com/SPECIALS/2003/sars/

http://www.npr.org/news/specials/sars/

 

http://www.health.library.mcgill.ca/resource/sars.htm

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/faq.htm SARS hakkinda sikca sorulan sorular ve cevaplari

 

www.cdc.gov CDC http://www.cdc.gov/ncidod/sars/

 

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html SARS KAYNAKLARIMIZ -tum kredisi yuksek linklerle

 

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html

http://www.sciencemag.org/feature/data/sars/

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarsmaps.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarspictures.html

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarssymptoms.html

 

http://www.saglik.gov.tr/ TC Saglik Bakanligi webinde ise su sayfa bulunmustur –hangi ulkede kac kiside SARS gorulmus http://www.saglik.gov.tr/extras/sars/

http://www.infeksiyon.org/ Turk Infeksiyon Web sitesi

http://www.turkinfeksiyonline.org/inf_merkez.asp Enfeksiyon merkezleri -adres ve tlf lar

 

http://www7.health.gov.au/sars.htm

http://www.city.toronto.on.ca/health/sars/

 

www.mdlinx.com MDLinx

www.health.state.ny.us New York Eyalet Saglik Departmani http://www.health.state.ny.us/nysdoh/consumer/consumer.htm

 

www.nyc.gov/health  New York sehri Saglik ve mental Hijyen Departmani 

http://www.nyc.gov/html/doh/html/cd/cdsars.html http://www.nyc.gov/html/doh/html/browse/browse-disease.html

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarssymptoms.html SARS SEMPTOMLARI

http://health.yahoo.com/health/centers/asthma_allergy/902.html TABLO ILE SEMPTOMLAR-alerji-astim-grip-nezle-zaturre-SARS

 

http://health.yahoo.com/health/centers/asthma_allergy/901.html SARS

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/factsheet.htm

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/basics.htm CDC den herkesin bilmesi gereken temel SARS bilgileri;temel bilgiler,sikca sorulan sorular ve cevaplari,izolasyon ve karantina ve hasta olanlarla yakin temasi olanlarin bilmesi gerekenler

 

http://www.pbs.org/newshour/health/sars/faq.html PBS den SARS nedir?

http://www.cnn.com/HEALTH/library/DS/00501.html CNN SARS

http://www.cbc.ca/news/indepth/background/sars.html SARS

http://www.msdh.state.ms.us/msdhsite/index.cfm/14,0,169,html

 

 

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html SARS

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html SARS KAYNAKLARIMIZ -tum kredisi yuksek linklerle

 

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/travel.htm Ucaklarin temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi nasil yapilmalidir kurallari ve temizlikcilerin sagliklari talimatlari;dunyaya kilavuz bilgiler

 

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~5@nvid~262791,00.asp Aciklama yetkili THY agzindan ve cok daha net ve bilimsel,ikna edici detayli yapilmalidir-bu yazi tatmin edici ve aciklayici degildir.Tam aksine daha da urkutucu geliyor insana.Nasil ve ne ile dezenfekte ediliyor bu YUKSEK SARS RISKLI ULKELERE SEYAHAT EDEN UCAKLARIMIZ VE BU UCAKLARDA GOREV YAPAN EKIPLERE (HOSTESLER+PILOTLARA) HASTA OLUP OLMADIKLARINI 10-14 GUNDEN ANLAMA IMKANI TIBBI OLARAK OLMADIGINA GORE VE BU GOREVLILER HERGUN  UCUSLARINA VE YUZ YUZ YOLCULARI TASIMAYA DEVAM ETTIKLERINE GORE, BU NASIL GUVENCEDE VE EMIN OLMAKTIR? SARS I GERCEKTEN ANLAYABILDIK MI ACABA?

 

http://www.who.int/ith/chapter02_01.html Ucak Yolculugunda saglik problemleri

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/flight_crew_guidelines.htm Ucucu ekiplere-pilot ve hosteslere-kilavuz talimatlar,UCAKLARDA N95 CERRAHI MASKELER BULUNDURULMASI LAZIM HASTA OLDUGUNDAN SUPHELENILEN YILCULAR ICIN-HAYATI BIR KONUDUR-HERHANGI BIR MASKE OLAMAZ;N95 LER % 95 KORUYOR.AKSI TAKDIRDE TUM BIR UCAK DOLUSU INSANIN HASTALANMASI ISTEN BILE DEGILDIR EKIP DAHIL!Hasta yolcunun iki sira onundeki ve 2 sira arkadaki koltuklari bos birakarak, insanlari koruyamazsiniz!!!! UCAGA BINDIRILMEMESI GEREKIR ATESLI YOLCUNUN http://www.cdc.gov/ncidod/sars/airpersonnel.htm

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/travel_alert.htm ABD de HAVAALANLARINDA YOLCULARA VERILEN SAGLIK ALARMI KARTLARINI DOWNLOAD EDIN-GORUN NE YAZIYOR.USTUNDE YOLCUYA VE DOKTORUNA YAZI VAR.YUKSEK RISKLI BOLGELERE UCMUS VE ILERDE HASTALANMA IHTIMALI OLAN KISI DAHA SONRA DOKTORUNA GOTURECEK BUNU.

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/exposurestudents.htm Okullarda-talebelere onlemler neler olmali? Neler ogretilmeli ders olarak ? http://www.pbs.org/newshour/extra/teachers/lessonplans/health/sars_4-8.html

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/ CDC den SARS

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/basics.htm Doktorlara

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sarspictures.html  SARS RESIMLERI

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/travel.htm CDC den seyahat edecek olanlara ikazlar

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/airpersonnel.htm havaalanlarinda,havayollarinda calisanlara,ekiplere CDC ikazlari-yapilmasi ve yapilmamasi gerekenler-alinmasi gereken onlemler;temizlik nasil yapilmali;sinirlarda onlemler http://www.cdc.gov/ncidod/sars/workplace.htm 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/links.htm

 

http://www.who.int/csr/sars/sarsfaq/en/ WHO dan SARS hakkinda sik sorulan soru ve cevaplari

http://www.who.int/csr/sars/en/ WHO

http://www.who.int/csr/sars/travel/en/ WHO dan oteki SARS seyahat kisitlamasi-kaynaklari http://www.who.int/csr/sars/resources/en/ http://www.cdc.gov/ncidod/sars/links.htm

 

http://www.nlm.nih.gov/medlineplus/severeacuterespiratorysyndrome.html MEDLINE dan SARS

 

http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/2856735.stm BBC Ingiltere’den soru ve cevaplarla SARS

 

http://www.pbs.org/newshour/health/sars/ PBS den SARS haberleri

http://www.pbs.org/newshour/health/sars/faq.html PBS den SARS nedir-soru cevaplarla http://www.pbs.org/newshour/newshour_index.html 

 

 

http://www.cbc.ca/news/indepth/background/sars.html SARS nedir soru-cevaplarla

http://stacks.msnbc.com/news/892852.asp Newsweek

 

 

http://www.cnn.com/2003/HEALTH/04/24/timeline.sars/index.html gun gun SARS SALGINI ozeti http://www.cnn.com/2003/HEALTH/04/27/sars.wrap/index.html

http://www.cnn.com/2003/HEALTH/04/24/sars.death/index.html SARS sanildigindan daha da oldurucu

http://www.cnn.com/2003/TRAVEL/04/27/sars.at.sea/index.html Gemilerle kruz/tur yolcularina da SARS kontrolleri yapiliyor;… In general, SARS begins with a fever of at least 100.4 degrees Fahrenheit (38 Celsius). Other symptoms may include headache, an overall feeling of discomfort, body aches, and mild respiratory symptoms, according to the CDC……

 http://www.cnn.com/HEALTH/library/DS/00501.html SARS nedir?

 

http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/southeast/04/27/sars.vietnam/index.html Vietnem’da SARS

http://www.cnn.com/2003/WORLD/asiapcf/southeast/04/27/sars.vietnam/index.html Israil SARS icin onlem aliyor

 

http://healthlinks.washington.edu/toolkits/patient.html tuketiciye-hastalara kaynaklar

 

http://www.sosick.org/forum/viewtopic.php?t=976 CIN’de SARS’in evli ciftler ustundeki etkileri ve evli ciftlere seks hayatlarinda tavsiye edilen ciddi onlemler cunku korkudan,esi isyerinden SARS almis olabilir diye kimse seks yapmiyormus artik esiyle.Seks terapisti uzmandan tavsiye ise soyle ;seks yaparken asla opusmeyin+mutlaka her 2 niz de maske takin+ terlemeyi birbirinize bulastirmamak icin vucuda yapisan tisort giyin+lateks kondom takin+ustune de ortasi delinmis ve oradan organa takilacak olan cok buyuk ince bir naylon gecirin ki cinsel iliski sirasinda cilt cilde asla degmesin der uzmanlar..Bu evli ciftlerin seks onlemleri –o da eger seks yaparlarsa!!!  www.sosick.org forumda ingilizce de var

 

 

 

 

BASINDA SARS

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html SARS KAYNAKLARIMIZ -tum kredisi yuksek linklerle

 

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~1@nvid~291846,00.asp THY Cin seferlerine yeniden basladi

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~1@nvid~268382,00.asp Nihayet!

http://www.GAZETEVATAN.COM SARS DOSYASINA BAKIN

SARS'ın Türkiye'ye yayılması an meselesi

Türkiye'deki şüpheli vakalara devletin çeşitli birimleri "SARS değildir" dedi. Ben emin değilken, hekim olmayan bir memur bunu nasıl değerlendirebilir? THY'nin ne yaptığını bilmiyoruz. Havaalanlarında henüz göze çarpan ciddi bir önlem yok

  

25/4/2003  

 

Kısa süre öncesine kadar varolmayan ve birden bire ortaya çıkarak hızla dünyaya yayılan SARS virüsü bugüne kadar 4639 kişinin hastalanmasına, 264 kişinin de ölmesine neden oldu. Uzakdoğu turizmini, ticaretini, dolayısıyla ekonomisini büyük ölçüde etkileyen SARS korkusu nedeniyle Avrupa ülkeleri uçakla gelen turistleri sıkı bir şekilde kontrol etmeye başladı. Bazı ülkeler de özel karantina hastaneleri hazırlıyor. Hastalık hakkında etraflı bilgi edinmek üzere, kısa süre önce SARS Konferansı veren Amerikan Hastanesi Akciğer Uzmanı Dr. Ayşe Fidan Baturalp'le konuştum.

 

* SARS nasıl bir anda yoktan varoldu, doğada bu mümkün mü?

Kasım ayında Çin'in güneyinde hayvanları yok eden bir hastalık ortaya çıkıyor. Çinli bilim adamları bir aşı oluşturmaya çalışıyorlar. Daha sonra bu bilim adamlarından biri Pekin'de ölüyor. O sırada henüz bilinmediği için atipik zatürreeden öldüğü sanılıyor. Bir hafta sonra da kayınbiraderi ölüyor. Mikrobun buradan çıktığı ve laboratuvar kökenli bir virüs olduğu üzerinde duruluyor. Daha önce AİDS ve EBOLA için de söz konusuydu bu ihtimal.

 

* Nasıl korunacak insanlar? Türkiye'ye de hasta gelmeye başladı.

 

Dün (önceki) gece bir hasta daha geldi. Biz Hasekı'ye göndermek istedik. Sağlık Bakanlığı'nın genelgesine göre "Bulaşıcı Hastalıklar Servisi" olmadığı için özel hastaneye alamıyorsunuz. Haseki "SARS değildir, bütün SARS şüphelilerini bize gönderiyorsunuz" diyerek kabul etmedi. Sonra Şişli Etfal'e gitmiş hasta.

 

Doktor emin değilse...

Böyle olunca SARS şüphelileri ortalarda dolaşıyor. Test yapmadan nasıl anlamışlar SARS olmadığını?

 

SARS'ın ortaya çıkması bir klinik tanım; yüksek ateş, kuru öksürük, nefes darlığı. Bunların üçü bir arada olduğunda, aksi ispat edilene kadar - SARS şüphesi olarak değerlendiriliyor. Bunlar Dünya Sağlık Örgütü'nün "guide line'ları ve ilk kez bu kadar ciddi ve kesin teşhis sınırı çıkıyor. Hele bu hasta şüpheli bölgelerden geliyorsa. Bize gelen bir önceki hasta Avustralyalı'ydı ama beş ülke gezmişti. Bunların içinde Kanada da vardı. Japon hasta da Malezya'dan geçerek geldi.

 

Size SARS korkusuyla mı geldi?

 

Hayır "yüksek ateşim var, öksürüyorum" diye geldi. Devletin çeşitli birimleri "SARS değildir" diyor. Ben değildir diyemedikten sonra, hekim olmayan bir memur bunu nasıl değerlendirebilir? Önemli olan o hastalardan hemen kan örneklerini alıp tahlilini yapmak. Şişli Etfal de SARS olmadığını söyledi. Nasıl karar veriyorlar anlamıyorum. "Değildir" diyebilmek için hastayı en az 10 gün gözetim altında tutmak gerekir.

 

Başka nasıl belirtileri var SARS'ın?

Kan tablosunda lökositler düşüyor. Özellikle genç hastada giderek artan nefes darlığı ve diğer belirtiler, hastanın seyahat öyküsünün olmasıyla birleştirilince şüphe güçlenir.

 

Hastalar Türkiye'de de dolaşmaya başladılar. Bulaşma riski nedir?

 

Çok çabuk bulaşan bir hastalık. Karşılıklı konuşurken bir metre mesafeden bulaşabilir. Ayrıca virüs havada 3-6 saat kadar yaşıyor, bu da riski artırıcı bir etken, însan vücudu dışında bulaştığı objelere dokunarak da enfeksiyon geçebiliyor. Ve hastalık enfekte olduktan 2 ile 10 gün sonra ortaya çıkabiliyor. Dolayısıyla öyle bakar bakmaz tanı koymak mümkün değil. Şimdi uçağa binecek olanlar veya sinemaya gidenler bile "ne yapalım" diye soruyorlar. Eğer uçak seyahati söz konusu değilse o kadar paniğe gerek yok. Uçağa bineceklerin maske takması iyi fikir bence. Birçok yabancı havayolu, Uzakdoğu'dan dönerken klimaları çalıştırmıyor, uçakta bulaşması çok kolay zira. Air France, Swiss Air gibi firmalar yolcularını maskeyle uçuruyor.

 

"SARS şüphesi" yazdık!

 

* Uçakla Uzakdoğu'dan gelenlerin karantinaya alınması gerekmez mi?

Bazı Avrupa ülkelerinde hasta 10 gün pasif gözetim, izolasyon altına alınıyor. Bizde de yapılması gerekir. Avrupa'da Uzakdoğu'dan gelen her yolcunun kimlik bilgileri, adresi kaydediliyor. Tek hasta çıkarsa bütün yolcular klinik taramadan geçiriliyor. Bunlar çok önemli. Bizde THY'nin tam olarak ne önlem aldığını bilmiyoruz. Havaalanı'nda göze çarpan bir önlem yok.

 

* Ölüm riski ne kadar?

Ortalama yüzde 5. Ama oran bazı bölgelerde daha yüksek; mesela Çin'de 110 ölüm, 1231 iyileşmiş vaka var, Hong Kong'da 109 ölüm, 567 iyileşmiş vaka, Kanada'da 16, Singapur'da 19 ölüm var. Görüldüğü gibi bazı ülkelerde ölüm daha fazla.

 

* Erken teşhisle kurtulmak mümkün mü?

Evet ama önce hijyen koşullarına uymak, şüpheli kişilerle öpüşmemek, el yıkamak, önlemleri almak, Dünya Sağlık Örgütü genelgelerini uygulamak gerekli. Bazı ilaçların işe yaradığı biliniyor, erken teşhisle kurtulmak mümkün.

 

* Dünya çapında nasıl bir önlem alınabilir sizce?

Global seyahatler yayılmasına yardımcı oluyor. Örneğin Kanada'ya bu yolla gitti. Uzakdoğu seyahati yapıp Afrika'da ölen bir Hollandalı işadamı var. Şimdi oradan da vakalar bekleniyor. Mümkün olduğunca az seyahat etmek lâzım, çünkü yayıldığı takdirde dünya nüfusunun yüzde 30'unu etkileyebileceği sanılıyor.

 

Amerikan Hastanesi

Valikonağı Caddesi, Güzelbahçe Sokak, No: 20 Nişantaşı İstanbul Tel: 0212 311 20 00

 

NOT; EGER UCAKTA SARS HASTASI VARSA O UCAKTAKI HERKESIN VE TABII TUM ULKENIN SARS OLMASI ISTEN BILE DEGILDIR-BULASIR HERKESE-ASIRI YUKSEK RISKTIR; CINAYETTIR. THY NIN NASIL BIR ONLEM ALDIGI MUTLAKA ACIKLANMALIDIR.UCAGA BINMESINE MUSAADE EDILMIS SARS HASTASINA MASKE VERMEK, OTEKI YOLCULARI ASLA KORUMAZ UCAK YOLCULUGUNDA. HASTA OLANLAR – HAVALANLARINDA MUTLAKA KULAKTAN ATESLERI KONTROL EDILEREK- UCAGA ALINMAMALIDIR-TUM DUNYA SU ANDA BUNU UYGULUYOR.

 

http://www.cdc.gov/ncidod/sars/workplace.htm Havayolu,havaalani,isyerlerinde SARS CDC den talimatlar http://www.cdc.gov/ncidod/sars/airpersonnel.htm

 

http://www.pbs.org/newshour/health/sars/index.html Coping with SARS

 

http://www.hurriyetim.com.tr/dosya/sars/default.asp hurriyet sars dosyasi

THY Çin seferlerini durdurdu –15 mayis 2003

 

 Türk Hava Yolları (THY), Çin'in Pekin ve Şanghay şehirlerine yaptığı uçak seferlerini 15 Haziran'a kadar durdurdu.

 

THY yetkilileri, Pekin ve Şanghay uçuşlarındaki rezervasyonların, Çin'de etkisini gösteren Akut Solunum Yetmezliği Sendromu (SARS) nedeniyle giderek artan bir düşüş gösterdiğini kaydettiler.

 

Bu düşüş nedeniyle seferlerin 15 Haziran'a kadar durdurulduğunu ifade eden yetkililer, daha önceden rezervasyonları olan yolcuların ise aktarmalı olarak THY'nin anlaşmalı olduğu başka havayolu şirketlerince gönderileceğini belirttiler.

 

THY yetkilileri, ayrıca, daha önce 18 Mayıs'a kadar durdurulduğu açıklanan Hong Kong seferlerindeki rezervasyon durumunun incelendiğini, seferlere başlama kararının bu incelemeye göre verileceğini ifade ettiler. http://www.hurriyetim.com.tr/dosya/sars/sars_76.asp  

 

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~3@nvid~261681,00.asp  30.4.2003 Sars can almaga devam ediyor

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~1@nvid~261506,00.asp HIZLA YAYILIYOR

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~1@nvid~261122,00.asp Tum Dunyada 1 yil icinde 1 milyar kisi SARS olacak

http://www.pbs.org/newshour/updates/sars_04-28-03.html  Cin’de 9000 kisi karantinada-ve hizla yayiliyor

http://www.pbs.org/newshour/health/sars/index.html

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~3@nvid~261300,00.asp WHO SARS Cin’de yayilmaya devam ediyor

http://www.milliyet.com.tr/2003/04/29/yasam/yas02.html Yuvaya sars engeli

http://www.milliyet.com.tr/2003/04/28/ekonomi/eko02.html SARS Turk ihracatini olumsuz da etkiler

http://www.hurriyetim.com.tr/haber/0,,sid~1@w~1@nvid~260740,00.asp SARS

http://www.milliyet.com.tr/2003/04/28/yasam/yas05.html EGLENCEYE SARS YASAGI

http://www.hurriyetim.com.tr/dosya/sars/  SARS DOSYASI

 

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html

 

 

8 MAYIS 2003 TARIHLI WHO ACIKLAMASINA GORE,SARS ‘DA OLUMLER %15 VE ESKI ACIKLANANIN TAM 3 KATI!

DIKKAT! SARS’A TESHIS KOYMAK ICIN HENUZ GECERLI BIR TEST YOKTUR; SARS ASISI DA YOKTUR.

 

http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/sars.html SARS KAYNAKLARIMIZ -tum kredisi yuksek linklerle

 

 

 

 

 

27 Nisan 2003 E KADAR BEKLEDIM TURKIYE’DEKI ONLEMLERIN NE OLACAGINI ANLAMAK,GORMEK,OKUMAK, INTERNETTEN, SAGLIK BAKANLIGI WEBINDEN, ARAMA MOTORLARINDAN, YAHOO’DAN VS BAKIP  TAKIP ETMEK ICIN, VE OLDUKCA HAYAL KIRIKLIGINA UGRADIM VE CIDDIYETSIZ BULDUM OLAYA BAKISIMIZI. SONRA BU SAYFAYI HAZIRLADIM. NEDEN HICBIRSEYI CIDDIYE ALAMAYACAK KADAR NE ILE MESGUL OLDUGU BILINEMEYEN AMA SUREKLI COK MESGUL BIR ULKEYIZ BIZ ACABA……

 

 

rukiorg@gmail.com  e mail adresimdir

 

www.ruki.org/toc.htm tum hastaliklarimiz

www.ruki.org ana sayfamdir